خو بَدیمِه xo badime

شعری از خانم ام کلثوم عالیشاه از روستای قلعه منطقه دوسرشمار بخش چهاردانگه ساری

دیشو  کولاک دِریا  رِه  خو  بَدیمِه

dišo kūlāke deryā re xo badime

دیشو  نِزمی  هِوا  رِه  خو  بَدیمِه

dišo nezmi hevā re xo badime

بِلبِل  چِنار ِ سَر ، کَکی دارِ کَش

belbel čenāre sar kaki dāre kaš

چَهچَهِ چِلــچِلا رِه خو بَدیمِه

čahčahe čelčelā re xo badime

دَرِه ی  شِر شِر  و کوهِ  بِچا وا

dareye šer šero kūhe bečā vā

اَفرا دارِ  سِما رِه  خو  بَدیمِه

afrā dāre semā re xo badime

صِنووَر شِه گیسِه  رِه کاردِه شونِه

senover še ğise re karde sone

موزی ِ عِشوِه ها رِه خو  بَدیمِه

muziye ?esvehā re xo badime

سِنگ فَرشِ کوچِه و فِنِرِ  سو سو

sanğ farše kučevo fenere susu

شو نیشت و لَلِه وا رِه خو بَدیمِه

šo ništo lalevā re xo badime

صِواحی گو  و گوسفِن، تال و تَلِه

sevāhi ğovo ğusfen talo tale

شیردون و مِرس کِلا ره خو بَدیمِه

šerdono merskelā re xo badime

قَزِل یابو  جِلو، خَر  وِنِه دِمبال

ğazel yābu jelo xar vene dembal

دَرِه شینِه صَـــرا رِه خو بَدیمِه

dare šine sarā re ko badime

چَپونِ سَگ، کِرِس و چَفت و مَنگِل

čapone sağ kereso čafto manğel

کالِک و لَم چوغا ره خو بَدیمِه

kāleko lamčoγā re xo badime

تَندیر سَر گِرد وِرامِه پَنجِه کَش نون

tandir sar gerd verāme panjekaš nun

ماشِه، تَش، پیرِ زِنا رِه خو بَدیمِه

māše taš pire zenā re xo badime

کوچِه سَر، کِلِه ی لو، شِرشِری تِک

kuče sar keleye lo šeršeri tek

گَتی فِکِ ساها ره  خو بَدیمِه

ğati feke sahā re xo badime

سَنگی کِلِه فِکِ بِن، مِرس لَوِه سَر

sanği kele feke ben mers lave sar

رَخت شورِ کیجاها ره  خو  بَدیمِه

raxtšure kijāhā re xo badime

کِلا کَلِّه سَر، دَست دَیِّه  شِر دون

kelā kalleye sar dast dayye šerdon

سوز سَر و چِشمِه راه رِه  خو بَدیمه

sozsaro češme rā re xo badime

حَلوم پِشت شال کالی، دَشتیِ کَچِپ

halompešt šālkāli daštiye kačeb

دَرِه لو، او تیکا رِه  خو  بَدیمِه

darelo otikā re xo badim

پیش رِ فاق سَر، تَشی سِمبارِ غِلغِل

pišrefāğ sar tašisembāre ğelğel

قوری وِنِه بالا رِه خو  بَدیمِه

ğuri vene bālā re xo badime

کِرواسی سِفرِه  و  شیرمال  بَزِه نون

kervāsi sefrevo širmāl baze nun

هَمِه لُطفِ خدا رِه  خو بَدیمِه

hame lotfe xodā re xo badime

توضیحات :دوستان عزیز و همولایتی های گرامی! هدف از قرار دادن این شعر در این است که عزیزان همولایتی گذاشته ها را به یاد بیاورند و خاطرات آن روز ها را برای فرزندانشان بازگو کنند.

دیشو: دیشب / کولاک دریا: طوفان دریا  /  ره:  را  مفعولی  /   خو: خواب / بدیمه : دیدم  /  نزم : مه غلیظ، یکی از پدیده های طبیعی و تماشایی که به منطقه دوسرشمار زیبایی و طراوت خاصی می بخشد و گاهی غلظت آن به قدری است که حتی در فاصله دو متری دیده نمی شود / چنارسر: بالای درخت چنار. درخت چنار تنومندی با قدمتی 400 سال در روستای قلعه که یکی از روستاهای زیبای منطقه دوسرشمار است، قرار دارد و قطر تنه این درخت تقریبا 2 متر می باشد. این درخت نماد روستای باصفای قلعه است و هنگاهی که اهالی قلعه می خواهند در حق کسی دعای خیر کنند، می گویند: الهی! اندازه ی چنار قلعه عمر کنی .  بلبل: بلبل /  ککی: نوعی پرنده از خانواده کبوتر که جثه ای کوچکتر دارد /  دار: درخت  / کش: کنار  /  چلچلا: پرستو / دره: درّه ، رودخانه  /  شرشر: صدای شُر شُر آب /   بچا: خنک، سرد /   وا: باد  / افرا: نوعی درخت جنگلی  / سما: رقص  / صنوور: درخت صنوبر/   کانده:  انجام می دهد / گیسه: گیس، موی تابیده  /  شونه: شانه   / موزی: نوعی درخت جنگلی  / عشوه : ناز، ادا  / فنر: فانوس  /  سوسو: روشنایی کم نور /  شونیشت: شب نشینی /  لله وا: نی مخصوص مازندران که با آن گوشه های موسیقایی مازندران را می نوازند  / صواحی: هنگام صبح  /  گو: گاو /   تال: زنگ گردن گاو و گوسفند  / تَلِه: صدای گوسفند و گاو ، بع بع  و ماما   / مرس کلا: ظرف مسی آب و شیر  /  قزل یابو : اسب نر سفید، یابوی سفید /  ونه دمبال: به دنبال آن  / دره شوننه: در حال رفتن / چپون: چوپان  /  کرس: جای بره و بزغاله  / چفت: جای سر پوشیده برای دام /  منگل: آغل، فضای باز برای نگهداری دام / کالک: نوعی لباس چوپانان از جنس نمد نازک با پشم بره / لمه: نمد /  چوغا: نوعی پارچه که از پشم گوسفند و بز می بافند / تندیر: تنور / گردورامه: نوعی نان محلّی  /  پنجه کش نون: نان محلّی دراز که جای پنجه کشیدن روی آن مشخص باشد  /  کِله: جوی، نهر آب /  کِله: اجاق هیزمی که معمولأ سه تا سنگ یا آجر در سه جهت قرار می دهند  /
لو: کنار ، لب  /  شرشری: نیم تنه درخت توخالی که در مسیر آب قرار می دهند تا آب را در یک جهت هدایت کنند  /  تک: دهانه  /  گتی: بزرگ  /  فِک : درخت بید ، یکی دیگر از مناظر زیبای روستای قلعه درخت فک (بید) مخصوصاً گت فک کنار حوض در مرکز روستا  /  ساها: سایه  /   بن: زیر / مرس لوه: دیگ مسی /  رخت: لباس  /  کیجا: دختر /  کلا: ظرف آب که معمولاً از  جنس مس می باشد  / دیّه : بود /  شردون : جای شیر /  سوز: سبزه ، در جنوب شرق روستای قلعه چشمه ای زیبا در یک سراشیبی ملایم قرار دارد که در گذشته آب شرب روستا را تأمین می کرد و زنان و دختران کِلا به سر و شیرون به دست مسیر روستا تا چشمه را که حدود ۲۰۰متر می باشد را طی می کردند که در اثر رفت آمد زیاد راه باریکی به جا مانده بود. در بالای چشمه زمینی سر سبز و زیبا قرار دارد که به سوز سر معروف است.  / حَلوم: پرتگاه، سراشیبی و خطرناک، در جنوب شرق روستای قلعه در روبروی چشمه فوق الذکر و در آن طرف رودخانه سراشیبی تند و خطرناکی دارد که پشت آن به شال کالی معروف است /  شال: شغال  /  کالی: لانه حیوانات  / دره لو: لب درّه /  اوتیکا: نوعی پرنده که کنار آب زندگی می کند /  کچب: نوعی درخت جنگلی  /   رفاق: سکو، طاقچه  /  تشی: آتشین  /  سمبار: سماور /  غلغل: جوشیدن صدای آب سماور  /  کِرواسی: نوعی پارچه از جنس کرباس

نکته: در زبان تبری و هم چنین در زبان فارسی بعضی از کلمات با کسره کوتاه و یا با کسره خفیف ادا می شوند که در نوشتن مثل هم هستند:

بِه = به آنجا رفت

بِه = میوه ی درخت به خریدم

که فقط در تلفظ مشخص می شود که منظور گوینده چیست. این کلمات اما در زبان مازندرانی به فراوانی یافت می شوند:

کِلِه = اجاق و با تلفظ مثل به ( به آنجا رفت)

کِلِه = نهر آب و با تلفظ مثل میوه ی بِه

لذا برای تلفظ این گونه کلمات باید به معنی جمله و یا کلمات پیش و پس آن توجه کرد.

توضیحات :از رضا نظری / نقل از وب سایت چهل چنته دو سرشمار نرماب